Моңаймагыз, шомыртларым

«Сөембикә» журналы Бөек Җиңүнең 75 еллыгына багышлап #КөтәБелгәннәрПолкы флешмобын игълан иткәч, мин әти-әниемнең сугыш елы истәлекләрен хәтеремдә яңартырга тырыштым.

Әнием Рәхимә 1924 елның 1 гыйнварында Арча районының Сикертән авылында Гыйльмулла бабам белән Бәгыйдә әбиемнең тугыз балалы ишле гаиләсендә сигезенче бала булып дөньяга килгән. Әниемә 5 яшь вакытта бабам гүр иясе була. 9 баланы Бәгыйдә әбием өлкәнрәк балаларының ярдәме белән бергәләп кеше итә.

Сикертәндә 7 классны тәмамлагач, әнием Арча педучилищесына укырга керә.

Ул чорда педучилищеда уку түләүле булганлыктан, бу, билгеле, 9 бала белән тол калган Бәгыйдә әбиемнең хәленнән килми.

Әнием, укытучы булу теләгеннән мәхрүм калып, күрше Гөберчәк авылында артель ачылгач, 1938 елда шунда эшкә урнаша. Ул иң башта әзер киемгә төймә, элгеч тагу, күлмәк итәге бөгү кебек эшләрдән башлап, тышкы бияләй, бүрек тегәргә, мамыктан юрган, күкрәкчә (душогрейка), телогрейкаларга кадәр сырырга өйрәнә. 2-3 елда ул үз эшенең остасына әйләнә. Гөберчәктә артельне оештырган, үзе дә шунда цех җитәкчесе булып эшләгән Хәнәфиев Рәхимулла абый, үзе сугышка киткәндә, урынына әниемне калдыра. Моңа, әниемнең әйтүенчә, аның русчасының шактый яхшы булуы да сәбәп була. (Русчаң әйбәт дип, әзер товарны Арчага йә Казанга тапшырырга барганда, Рәхимулла абый еш кына әниемне дә үзе белән алып бара торган була.)

Сугыш башланганда, әнием Рәхимәгә 17 яшь булган. 1917 елгы, 1918 елгы Шәрифҗан һәм Мөбәрәкҗан исемле ике абыйсын фронтка алалар. Алар хәбәрсез югала. Шулай итеп, уку кайгысы онытыла. Тылда яше-карты, шул исәптә әниемнең кыз туганнары да, бар көчен, дәрманын, көнен-төнен фронтка багышлап, фидакарь хезмәткә чума.
Әнием сөйләгәннәрдән истә калганча, тимер юл якын булганлыктан, фронттан авылга солдатларның юасы-ямыйсы кием-салымы вагон-вагон кайтып торган. Өлкәнрәк хатын-кызлар (уйлавымча, аларның яше дә 20-25 тән өстә булмагандыр), Кесмәс елгасы буенда учак ягып, казан асып, керне шунда селтеләп кайнатып юганнар да артельгә менгергәннәр. Артель эшчеләре ул киемнәрне ямыйсын ямап, кайсына – балак, кайсына җиң өстәп тегеп, төймәләрен тагып, төргәкләп, Арчага илтеп тапшыра торган булганнар. Әниемнең: “Вагоннан бушаткан киемнәрдән килгән кан-сүл исе тирә-якка тарала, арасында аяк-куллар да чыга, аларны кер юган апалар күмеп куя иде”, – дип сөйләгәне хәтердә.
Башта тегеп-ямап, аннан әзер кием-салым белән йөкне Арчага илткәндә, Мөхәммәт Мәһдиев истәлекләрендә язылган Масра тавын менгән чакта, җиккән атның туарылуы, йокламаган һәм ачлы-туклы килеш, язгы-көзге пычракта арбаны юл буе арттан этеп барулары, чабаталарына кар суы тулып, салкыны үзәк-бәгырьләренә үтүе – болар әниемнәрнең сугыш чоры афәтенең бер тамчысы гына. "Көтә белгәннәр полкы"нда мин ир-егетләргә хас батыр йөрәкле, сабыр холыклы, алтын куллы тегүче әнием Рәхимә Гыйльмулла кызын да күрәм.
Әтием Юныс белән алар 1947 елда, әтием фронт юлларын узып, туган якка әйләнеп кайткач кавышалар. Ришат Төхвәтуллин башкаруындагы “Моңаймагыз, шомыртларым” җырының сүзләрен батыр сугышчы – әтием Юныс белән аның гомерлек мәхәббәте әнием Рәхимә истәлегенә багышлап моннан 25 еллап элек язуымны да әйтсәм, истәлекләремнең бер өлешен хәзергә тәмамлап торсам да булыр. Әтием белән әнием өйләнешкәннән соң бергәләп утырткан пар шомыртның “балалары” хәзер әнием каберендә үсә. Көзләрен әтиемнең янәшәдәге чардуганы эченә, шыбырдап, әниемнең “күз яше” – кипкән шомырт коела. Моңаймагыз әле, шомыртларым...

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


1нче фотода әнием, абыйларым Данис, Радис, энем Әнис һәм мин. 1972 ел.

2нче фотода: Гөберчәк артелендә эшләүчеләр. 1945 елгы фото. Әнием Рәхимә Гыйльмуллина арттагы рәттә - сулдан икенче.
Фото М.Мәһдиевнең Гөберчәктәге музее мөдире Халидә Габидуллина @khalidagabidullina архивыннан.

Сания ӘХМӘТҖАНОВА, шагыйрә


 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (1)
Cимвол калды:
  • 26 октябрь 2020 - 10:55
    Без имени
    Шул без белгән сары чәчле Сания, ә биредә нәни кызчык, 10 яшьләрдер инде. Менә бит истәлек.
Хәзер укыйлар
  • «Рәнҗемә миңа, кызым...» Ул аның каберенә еллар үткәч кенә кайта алды. Юк, еракта – диңгез-океаннар артында яшәгәнгә түгел, күңеле тартмаганга...
    14944
    1
    84
  • «Төшләремдә  ак күлмәктән син...» – «Шевроле круз» машинасында йөри торган малаегыз бармы? – дип сорыйлар Иршат абыйдан. – Әйе. – Авария булган, килегез... Өс-башларына нәрсә туры килә, шуны киеп, кайнанасы Галиябану апага берни әйтмичә өйдән атылып чыгып китәләр...
    11269
    1
    61
  • Кыска буйлы зур бәхет Бар яктан да килгән Миләүшәгә башка егет табылмады микән дип, шаккаттым, дөресен генә әйткәндә. Авылда өрлек кадәрле менә дигән ничә егет бар, ә аның артыннан кайсыдыр бер авылдан шушы кечкенә генә егет йөреп маташа. 
    5526
    3
    48
  • Үләнче Рушания ханым Минсәгыйрованы үзе яшәгән Спас районының Болгар шәһәрендә генә түгел, инде бөтен республикада үләнче дип беләләр
    5038
    3
    41
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 31 гыйнвар 2023 - 16:29
    Без имени
    Дөрес эшләгәннәр, дип язучыга җавап бирәсе килә. Аларны яратмаган кешегә өйләнергә, кияүгә чыгарга кем мәҗбүр иткән? Яратмыйча яшәгәч, нигә шул гомер яшәгәннәр? Нигә баштарак аерылмаганнар? Бу очракта азгынлык бу! Әгәр алар бер-берсе бн очрашканчы мәхәббәтсез яшәү авыр, дип аерылган булсалар, аңлап булыр иде. Ә бу очракта хыянәт бу! Димәк, азгынлык!
     «Мин аны  сыйныфташлар очрашуыннан алып кайттым...» 
  • 31 гыйнвар 2023 - 13:57
    Без имени
    Хыянэт итмэгэн ирлэр бар микэн ул? Мин иремэ шулай дип эйткэч, э ирлэр кемнэр белэн хыянэт итэ сон хатыннарына,хатын-кыз белэн тугелме диде. Монда ирлэрне генэ дэ гаеплэп булмыйдыр, муеннарына асылынгач, постельгэ сойрэп яткыргач, нишлэсен инде алар? Ир-ат табигатьтэ нэсел калдыручы, самец бит инде ул. Э хатын-кыз тотнаклырак булса, хыянэтлэр дэ булмас иде. Уз ирлэре белэн яши алмаган, азып-тузып йоруче хатын-кызлар( хатын-кыз димэсэн, хэтерлэре калыр) этэрэ ир-атларны хыянэткэ. Ойлэнгэн ир икэнен белэ торып, анын белэн очрашып йору бернинди кысаларга да сыймый.
    «Йөремсәк» хатын
  • 31 гыйнвар 2023 - 18:16
    Без имени
    Аллаһ Тәгалә сынауларның ин олысын биргэн,димэк ин яраткан колларыннандыр...Куркэм сабырлык белэн уткэреп жибэрергэ насыйп булсын.Мэрхэмэтле,шэфкатьле иманлы кеше тап итсен.Ялгызлыкка караганда,янэшэндэ яхшы кеше торса,авырлыкны жинэргэ жинелрэк булыр.Балаларның уз юлы. Аллаһ хэерле юлын узе курсэтер ин ша Аллаһ.
    Киләбез дә китеп югалабыз...
  • 30 гыйнвар 2023 - 20:45
    Без имени
    Мин дэ сезнен кебек исерек ирне 18 ел тузеп яшэдем. Хэзер исемэ тошкэн саен, жулэр булганмын дип уйлыйм. Аерылышканыбызга елдан артык, хаман эчэ, эчендэ чыкмаган жаны гына калган инде. Кеше ни эйтер дип тузэбез шул, узебезне уйламыйбыз. Эгэр бер фикергэ килэ алмасагыз, психолог белэн кинэшегез. Мина ярдэме тиде. Игътибарыгыз очен рэхмэт.
    Эчкече иргә сабыр итәргәме?
  • 30 гыйнвар 2023 - 17:52
    Без имени
    Бэхетегезгэ куз тимэсен, матурларым.
    Икесе — бербөтен (видео)
Реклама
«Татар гаиләсе / килен-кайнана» бәйгесе җиңүчеләрен котлау тантанасы
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр