Принцесса синдромы

Алсу күлмәк, бант, шул ук төстәге чалбар, куртка, башлык... Бүлмәдәге пәрдәләр, хәтта карават япкычы да алсу төстә. Һәр адымы, гамәле белән башкалардан аерылып торырга тиеш ул! Бөдрә чәчләр арасыннан ялтыравык таҗ күренеп тора, кулындагы уенчыгыннан күзне алып булмый. Чү-чү, балам, нишләп йөгерәсең, принцессалар бит алай эшләми!

Принцессалар эталоны алга сөрелгән тирәлектә яшибез кебек.
Королеваның оныкларына кеше хезмәтенең кадере турында кечкенәдән аңлаталар сарайда. 

Беркөнне кызым балалар бакчасыннан кайтты да, каршына куйган аш тәлинкәсен кырыйга этеп:
– Әнием, Амалиянең әнисе аңа гел принцессам дип эндәшә. Ә мин принцессамы? – дип сорау бирде.
– Әйе, – дидем кызымны сөеп-сыйпап. – Син минем иң матур принцессам!
– Юк, әни, миңа калса... мин – служанка...
Баладан мондый сүзне ишетергә әзер түгел идем, бер мәл югалып калдым. Сүзне дәвам итәр өчен тиз-тиз генә аның фикер юнәлешен барларга тырыштым.
– Кызым?!
– Мин бит өйдә эшлим! (Уф, бу «эшлим» сүзе!) Тәлинкәләр юам, уенчыкларны да җыештырам, син юган табак-савытны сөртәм, чүпләрне җыям...
– Ә безнең өйдә һәркем «эшли»! Һәркемнең үз вазыйфасы бар. Бөтен эш тә әнигә генә калса күңелсез була бит.
– Ә принцессалар эшләми! Бернәрсә дә эш-лә-ми!

Сүзебез озакка китте ул көнне, өйдә башкарылган гамәлләр эш түгел, вазыйфа икәнен дә, «эшләми» торган принцессаларның әкиятләрдә генә булуы, әниләрнең кызларына бары тик яратып кына «принцесса» дип эндәшүе турында да аңлатырга тырыштым кызыма. Сүземне игътибар белән тыңлаганын сизсәм дә, икеләнә калдым. Мультфильмнардагы, әкиятләрдәге образларга ышана торган чагы бит әле. Ә монда хакыйкать икегә бүленде...

Көннәр уза торды, әмма бу сөйләшү күңелдән һаман китми йөдәтте. Беренчедән, кызымның инде зур үсеп, үзен башкалар белән чагыштыра башлавын сизмәгәнмен, икенчедән, кызларын чыннан да «принцессам» дип үстерүче әниләр тирәлегендә яшәгәнемне абайламый калганмын... Үзенә һәрдаим «принцесса» дигәнне ишеткән сабыйның дөньяга карашы ничек формалаша икән соң? Үзен кем итеп тоя ул? Принцессалар бит алар затлы, купшы, чибәр була. Аларга һәркем яраклашырга тырыша, теләкләре дә бик тиз үтәлә. Әкияттә, әлбәттә. Чын тормышта принцесса булып үскәннәргә көннәрдән бер көнне каршы килүче табылса, теләкләре үтәлми башласа, авырлыклар каршында йөзгә-йөз калса... Әниләр, яратып, «принцессам» дип эндәшкәндә баланың үз-үзен тотышын күзаллыйлар, ә бала бу сүздә башкаларның аңа карата мөнәсәбәтен күрә. «Принцесса» купшы киенгән, барлык теләкләре үтәлгән (кибеттә сораган әйбере алынган, тәм-томнары өелеп торган, татлы ризык ашау тыелмаган...), бүләкләргә күмелгән була. Матур манералар, әни кушканны үтәү?! Юк, юк! Әни миннән принцесса ясаучы!

...Әнисә кечкенәдән үк абыйсыннан да, сеңлесеннән дә үзенең иҗадилыгы белән аерылып торды. Шигырьләр язды, төрле конкурсларда катнашты. Әнисе гел, безнең Әнисә башка төрле шул, дип кабатларга яратты. Борчымагыз, апагыз язарга утырган, дигән кисәтүләргә өйдәгеләр дә ияләшеп бетте. Язсын, укысын гына! Гаилә белән җыелышып бакчада эшләүләр, өйдәге вак-төяк мәшәкать Әнисәне читләтеп кенә узды. Яшүсмер кыз үзенә «ул башка төрле, ул язучы» дип караганнарына ияләшкән иде инде. Мәктәпне медальгә бетерде, университетны кызыл дипломга тәмамлады. Үзенең тиң ярын табып, гаилә корды. Менә шунда инде аңа гап-гади хатын-кыз сыйфатларын үзләштерергә туры килде. Кечкенәдән хуҗалык эшләрен алып барырга өйрәнмәгәч, авыргарак туры килде шул. Әле тагын бәби алып кайтырга җыендылар... Әнисәнең иң зур бәхете – сабыр һәм тормышчан ире иде. Әнисәгә хуҗалык эшләрендә дә булышты, кәефен дә күтәрде, юк-барга кисәтү ясап та вакланмады. Алар барысына да бергәләп өйрәнделәр. Ә менә күрше апабызның принцесса итеп өф-өф итеп кенә үстергән бердәнбер кызы өлешенә үзе кебек үк принц эләкте. Бик матур яшәргә тиеш иде алар! Гаиләнең бөтен байлыгы да, игътибары да аңа гына бирелгән кыз һәм әти-әнисе зур ышаныч белән җил-яңгыр тидертми үстергән егет! Тик яшьләрнең икесе дә булдырырга түгел, булганга ияләшкән иде шул. Купшы туйлар ясап бер-ике ай уздымы икән, күрше кызы әниләренә кайтуны ешайтты. «Сездә рәхәт, дип, кунарга да кала. Бала бит әле, нишләтәсең. Кияүдән уңмадык бугай», – дип зарланды беркөнне күрше апа. Ярты ел да узмады, кыз яңадан әниләренә кайтып яши башлады. «Кайтсын, чит кеше янында елап ятканчы, үзебездә торсын. Кеше баласы артыннан җыеп, ашсу пешереп яшьлеген әрәм итәргә...» – дип сөйләнде әни кеше бу юлы. Аңлыйм, бала – йөрәк парәсе, башкалардан ким булмасын дия-дия, кырыкка ярылырга да туры килә кайчак. Аның эше, укуы, дәресләре күп, ял итсен! Аның болай да вакыты юк дия-дия, көндәлек эшләрдән азат итеп, өйдә вазыйфалар бүлешмичә, балага һәрвакыт аерым шартлар тудырырга тырышып ялгышмыйбызмы без, әниләр?!

Бервакыт кечкенә кызым белән балалар үзәгенә килгәч, соңлап кына бала тапкан ханым белән танышкан идем. «Кызымны дәү әни булыр яшьтә тапканымны яхшы аңлыйм. Шуңа хыял дөньясына ышандырып үстер-мим аны. Көннәрдән бер көнне минсез калса – мөстәкыйль яшәрлек булсын...» Ул вакытта бөдрә чәчле кызга карата әйтелгән бу сүзләр артык кырыс булып тоелган иде. Хәзер бу сүзләрдә хаклык барлыгына ышанам. Ә сез килешәсезме?! Яшьләрнең күбесе гаилә корырга ашыкмый, бик күп яшь гаиләләр яшәп китә алмый аерыла. Бу күре-нешнең нигезендә дә принц-прин-цессалык синдромы ятмыймы икән, ничек уйлыйсыз?

Безне әниләр – бер пар сандалиең булса шул җиткән, кышка бер пәлтә, язга-көзгә бер куртка, дип үстерделәр. Кием ягыннан да, уенчыклар алып биреп тә артык иркәләү булмады. Барыбызның да шулай иде. Ә менә безнең буын әниләренең балаларга карашы башка төрле шул. Үзебезгә тимәгән өлешне артыгы белән балаларыбызга бирергә тырышабыз. Безгә мондый түгәрәкләр эләкмәде инде, балам йөрсен, мин мондый уенчыкка кызыгып кына үстем, балам уйнасын, балам ашасын, үзем кия алмадым, балам киенсен... Балага бу чаклы кайгырту, үз өлешен генә түгел, безнең өлешне дә яшәү кирәкме икән соң?! Мондый фәлсәфә белән яшәп балаларыбызны авыр хәлгә генә куймыйбызмы?!

Икенче яктан, кызларның үзләрен принцесса итеп күрү гадәти хәл инде анысы. Купшы күлмәкләр, нәни туфлиләр, бөдрә баштагы таҗлар... Һәр нәни туташның зур хыялы бу, аның дөньяга гүзәл зат булып тууына дәлил түгелме?!

Төрле фикерләр ишетергә туры килде. Кемдер принцесса булып үскән кызларның ахырда гаилә кора алмавы турында мисаллар китерде, кемдер бу дөньяда бөтен кеше аңа гына «тиеш» дип санаган буын үсеп килүен искәртте.

Чыннан да, принцессалар күбәеп киткән заманда яшибез бугай без. Бала өчен барысын да эшләү, киләчәктә ни буласын кем белгән, мөмкинлек булганда иркәләп калырга кирәк дигән кагыйдәне колачлап куллану... Принцессалар да үсә, көннәрдән бер көнне безнең кочактан чыга бит алар. Канат ярдым дигәндә генә язмышлары чәлпәрәмә килмәсен иде! Психологиядә «принцесса синдромы» дигән төшенчә бар. Бу теманы белгечләр шактый өйрәнгән. Баладан уйдырма принцесса ясый торган сәбәпләрнең берничәсенә тукталыйк.

Әти-әни тәрбиясе
Озак еллар бала көтеп яшәүче гаиләдә кыз туса, еш кына ул «принцесса»га әйләнә. Әти-әни аны кирәгеннән артык кайгыртуга, игътибарга күмә. Һәм тормыштан аерып куя! Аңлашыла да инде, көтеп алынган бала бит! Әмма бервакыт бала һәрнәрсәнең аңа гына яраклашкан булуын гадәти хәл дип кабул итә һәм үсә төшкәч, дусларыннан, әйләнә-ти-рәдәгеләрдән дә шуны көтә башлый.

Бүгенге заман әниләренә үз кызларын башкаларга караганда иң-иңе дип дөньяга таныту хас. Кечкенәдән матурлык салоннарына йөрү, иң кыйммәтле уенчыклар, күлмәкләр алу... Монысы инде бала аша үзеңне раслау дип атала. Кызларны кечкенәдән үз-үзләрен кайгыртырга өйрәтергә, эстетик тәрбия бирергә кирәк, әлбәттә. Әмма культ дәрәҗәсенә җиткермичә генә!

Мультфильм, әкият, журналлар тәэсире
Кызганыч, балалар өчен чыгарылган мультфильмнар югары мораль тәрбия бирүгә корылмаган шул. Тышкы атрибутлар мөһим! Шул ук матур кием-салым, при-ческа һәм бик күп табынучыларың булу – бәхет күрсәткече итеп бирелә. Балалар, сәгатьләр буе экраннарга текәлеп, шул хакыйкатьне йота... Әгәр дә бала принцессалар турындагы мультиклар, журналлардан башка бернәрсә белән дә кызыксынмый икән, ул үрнәк итеп күргән ориентирлар турында уйланырга кирәктер.

Яратуга һәм игътибарга мохтаҗлык
Кайвакыт кыз бала игътибар җәлеп итәр өчен, үз-үзенә таҗ кидертә. Әгәр дә ул принцесса булса, аны барысы да ярата башлаячак дип ышана ул. Бала бу образга төрлечә керергә тырыша. Ә бит чынлыкта балага аны ничек бар шулай яратуларын тою гына да җитәр иде...

Әниләр, ә сезнең чын принцлар яки принцессаларны ничек тәрбияләгәннәре турында кызыксынып караганыгыз бармы соң?! Баланы 20 төсмердәге алсу төскә күмү – монысы да без әниләр фантазиясе генә. Чын принцессаларны шактый кырыс шартларда тәрбиялиләр дип беләм. Принц Уильям һәм Кейт гаиләсендәге тәрбия турында сарай журналистлары күп язган иде заманында. Әниләренең, гувернантканың өйдә тәр тип урнаштыру өчен бик күп көч сарыф итүләре турында нәни принцесса белән принц яхшы белгән. Уйна-ганнан соң уенчыкларын үзләренә җыештырып куярга, ризыкны кадерләргә кирәген аңлыйлар. Бергәләп нидер әзерләр өчен Кейт еш кына Шарлоттаны үзе белән аш бүлмәсенә ала. Уенчык буларак, гаджетлар балаларга бирелми. Ә кием-салымны алар әти-әнисеннән калганны да, Гарри абыйларыныкын да кияргә мөмкин. «Иң мөһиме: сыйфатлы һәм җайлы булсын», – ди Кейт.

Йә, ничек, принцессалар тәрбияләү турындагы күз аллаулар белән королева гаиләсендәге тәртипләрнең уртак ягы бармы?! 

Шулай да, инде башына таҗ кияргә өлгергән, әйткәнен үтәтә, сораганын алдырта, үз көенә биетә торган кечкенә «принцессалар» белән нишләргә соң?
1. Тәрбия чараларына игътибар итегез. Аралашуыгыз мактауга гына корылмаганмы? Әти-әни репутациясе ничегрәк куелган. Иң мөһиме – бала тормыштан аерылмаганмы?
2. Принцессалар тормышына гына багышланган мультфильмнарны, китап яки рәсем буягычларны төрләндерергә тырышыгыз. Бала бөтен әйбер белән дә кызыксынучан була.
3. Баланың кием-салымын яңадан барлап чыгыгыз. Купшы күлмәкләр, нәфис туфлиләр арасында чатыр чабып йөрерлек кроссовкалар, джинсы чалбарлар да булсын.
Тәрбия гаиләдән башлана. Әни кеше – бала өчен галәм ул. Мәхәббәт тә, ярату да, кадерләү дә, тәрбия дә... һәрнәрсәдә алтын урталык табу без – әниләр җаваплылыгында. Кызларыбыз затлы да, талантлы да, иң-иңе дә булсыннар иде. Үз-үзләренә, көчләренә ышансыннар. Үзләрен кадерли һәм ярата белсеннәр. Тормышка яраклашкан «принцессалар» булып үссеннәр иде!

  Роза Шәфиева, психолог

Кызларны син минем принцессам, дип үстерүнең плюслары: алар үзләрен яратырга өйрәнәләр, үз-үзләренә ышанычлары арта. Киләчәктә шәхес буларак формалашканда бу сыйфатлар аларга ярдәм итәргә дә мөмкин. Үзләрен бәяли, кадерли белергә өйрәнәләр. Минуслары: артык әрсезлек, җир күчәре аның тирәсендә әйләнергә тиеш дип уйлау, артык иркә булып үсү. Бу сыйфатлар балага нинди кыенлыклар тудырырга мөмкинме? Бала үскәч тә һәрвакыт башкалар фикеренә бәйле булып кала. Бар кешенең дә аңа сокланганын, күп игътибар бирүләрен көтеп алҗырга мөмкин. Әгәр дә инде көткәннәре акланмый икән – дөньясы җимереләчәген көт тә тор! Үпкәләр, канәгатьсезлек артачак. Кечкенә чагында ук кызларга сокланырга, аларга ягымлы сүзләр әйтергә кирәк, әлбәттә. Бигрәк тә әти кешенең «син бик матур», «мәрхәмәтле», «кадерле кызым» дигән сүзләре аның күңеленә гомергә кереп калачак. Чөнки әти кеше – кыз бала өчен ир-ат образының тәүге үрнәге. Әтисе нинди, уе белән кыз бала да киләчәктә шундый ир-атны сайларга тырыша.
 

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (1)
Cимвол калды:
  • 30 июль 2022 - 19:07
    Без имени
    Бик файдалы язма. Балаларны патша урынына күрә башладык инде . "Кол хатыннар үзенә патша тудырыр..." заманга җиттек бугай...
Хәзер укыйлар
  • «Мин синең иреңне бәхетле итәм...» Тормышның яңа борылышында үзебезне нәрсә көткәнен без беркайчан белмибез. Уйламаган җирдән аякка уралган ниндидер борчулармы, әллә бөтенләй көтмәгән сөенечләрме? Тормыш борылышлары безне күкләрдән җиргә төшерә ала. Ә кайчак – киресенчә: бәхетсезлегең бәхет юлына бер адым гына булуын аңлата. Чүпрәле районының «Туган як» газетасы баш мөхәррире Резидә Җамалтдинова һәм аның ире Рамилнең очрашу, танышу, кавышу тарихы – шуңа бер мисал. Ачыктан-ачык сөйләшәбез.
    6704
    7
    64
  • Баллы кирпеч 1861 нче елда Болын-Балыкчы авылында урта хәлле крестьян гаиләсендә Ибәтулла исемле бер малай туа. Язмышына сынаулы еллар кичерәсе сабый чагыннан ук язылган була, күрәсең, Ибәтуллага өч яше дә тулмаган чагында кинәт кенә авырып әтисе үлеп китә. Ялгыз тормыш тарту ул чакта, хатын- кызга имана бае да бирелмәгән чорда, әнисенә авыр булгангамы, әллә инде башка сәбәпләр булганмы, сабыйның әнисе биш яшендәге Ибәтулланы әтисенең абыйсы Зиннурга калдырып, Кормаш авылындагы хатыны үлгән бер татарга кияүгә чыга.
    6054
    3
    52
  • «Хатының кайда – син шунда бул, тормышны бергә тартыгыз» «Тәгәри китте йомгагым, күрмәдегезме, агайлар», – ди Гөлчәчәк татар халык әкиятендә. Гомер йомгагын сүтә-сүтә, көннәр, айлар, еллар үтә... Адәм баласы әллә кайда – офыклар артында көтеп торган бәхетне эзләп бара да бара... Үткәнебезне – бар иткән, киләчәгебезгә нигез салган бүгенгебезне сизми дә калабыз. Мин бүгенгем белән бәхетле!
    4235
    0
    43
  • Өмет белән алга карап яшәргә әнкәйдән өйрәндем 1981 ел. Булачак кайнанам белән мин Казан тимер юл вокзалында таныштым. Төнге сәгать 11 дә! «Төнлә белән беренче тапкыр кайнанаң белән кайнатаңны күрергә вокзалга төшәчәксең», – дисәләр, һич ышанмас идем.
    2765
    4
    36
  • Үтмә, гомер, заяга! Хатынын һәр баганага көнләвенең урынсыз гына түгел, ә тормышларын җимерүче, бер-берсеннән читләтүче гамәл икәнлеген, кызганыч, Гамил һич кенә дә аңларга теләми...
    9256
    6
    35
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 1 декабрь 2022 - 08:06
    Без имени
    Дааа... э эгэр эниен бер сине, табасы килмичэ, корсагын буып йорсэ, баулар белэн? Гел кимсетеп, олырак малаеннан кыйнатса? Ботен йорт эшен сина оеп, узе билэмгэ чыгып китсэ, 5-6 шар сэгатькэ? Хэр кон? Мин ботенесен язып тормыйм. Мин шундый энидэ устем. Мин аны беркайчан да яратмадым, ярарга тырыштым. Мин кечкенэдэн анын мина гына карата явыз икэнен анлый алмадым. Или уз энисенэ ошаган, или тэрбиясе шундый булган. Минем сенелемне бик яратып, бер эш эшлэтмичэ устерде, но картайган конендэ , аннан эшэкелекне дэ куп курде
    Әни мәхәббәтен гомер буе тоярга ярдәм иткән 5 җөмлә
  • 1 декабрь 2022 - 08:14
    Без имени
    Бик аянычлы эсер.Ул балалар да курерлер дибнз.Алай булгач бу ана нерсе эчен куре.Кайнанасын тербиялеген,балаларын тырышып устерген?
     Ялгыз ана
  • 1 декабрь 2022 - 04:35
    Без имени
    Миңа Синең бер жылы сузең Житэ бит башка бернидэ кирэкми Сизеп торам син минем телефонымда утырасын Шулай булсада жылы хис итэм сиңа
    Соң инде!
  • 30 ноябрь 2022 - 19:29
    Без имени
    Ярату шундый буламы,хэзер кызмы тугелме, ана карап тормыйлар, элекке заман тугел
    Көнләшә. Димәк, ярата???
  • 30 ноябрь 2022 - 18:05
    Без имени
    Аллахым сакласын сенлегезне бу бандадан. Минем бер туган сенлем да шундый ир белан яшаде. Аерып та алып кайтып карадык. Алтын клетка эченда яшаде. Утерганче тукмап, алтынга кумеп аякларына ятып ,,яратам'' дип ышандырды. 28 яшенда сенлем тукмалудан улеп китте. Эле да шул хашарат рахатланеп яшап ята. Килештереп ,,аны оныталмыйм'' дип сойлап йори. 5 хатын алып, алар кем иканен анлауга, качып котылдылар. Э сенлем инде 25 ел кара жир кочагында ята. Хатын - кыз сантыйбыз шул. Сенлем курганнарне язсан туба чачен ура тора.
    Көнләшә. Димәк, ярата???
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда