Тар күңеллелек

Кайбер кешеләр туганда ук тар күңелле булып туамы?
– Пәйгамбәребез бер хәдистә: «Һәрбер бала фитрасы, ягъни табигый халәте белән туа», – ди. Табигый халәт – Аллаһыга ышанучы, аны танучы булып туа дигән сүз. Димәк, ниндидер яхшы сыйфатлар белән дөньяга килә. Формалашканчы, балигълык яшенә җиткәнче, балалар гөнаһсыз дип санала. Мәрхүм булсалар, алар турыдан-туры җәннәткә керәләр дә. Балигълык яшенә җиткәч яки шул яшькә җиткәндәрәк аңа нәселе тәэсир итә башлый. Җиде буын әби-бабаларының холкы, ниндидер сыйфатлары, авырулары яки, киресенчә, яхшы яклары шушы балада чагылыш табачак. Нәселдән күчкән холык, гомумән, биш яшьләрдә үк күренә башлый. Шуңа күрә дә кияүгә чыкканда (өйләнгәндә) сайлаган парыңның нәселенә карыйлар, өйрәнәләр. Анда кемнәр булган, алар үзләрен ничек тоткан – һәммәсен күздән үткәрәләр. Тар күңеллелек тә, гомумән, кешедә булган барлык начар сыйфатлар нәселдән килергә дә мөмкин. Ләкин тар күңеллелек үзе бер аерым сыйфат кына түгел. Ул калган сыйфатлардан формалаша – тәкәбберлекнең, саранлыкның, гафу итә белмәүнең, көнләшүнең, кешеләрне күралмау, яратмауның чагылышы булып тора. Әгәр дә кеше яшәү дәверендә шушы начар сыйфатларга ия булып, аларны үзендә үстерә килсә, болар ахыр чиктә барысы да тар күңеллелеккә китерәчәк. Бер көндә түгел, тора-бара. Тар күңеллелек артында ни торганын аңлаганда гына безнең алдыбызга тулы бер картина килеп басачак. 

Тар күңеллелек кешенең үзенә күбрәк зыян саламы, әллә тирә-юнендәгеләргәме?
– Ул, әлбәттә, беренче чиратта кешенең үзенә зыян китерә. Ни өченме? Моны аңларга теләсәк, тар күңеллелек артында торган кайбер сыйфатларны аерым алып карыйк. Әйтик, саранлыкны. Пәйгамбәребез: «Саран кешене яратмаслар», – ди. Бу – кешенең үзенә зыянмы? Әлбәттә, зыян. Көнчелекне алыйк. Көнче кеше белән берәүнең дә аралашасы килми – рәхәт түгел бит. Димәк, ул тагын үзенә зыян китерә. Тәкәбберлекне карыйк. Мондый кешене дә тирә-юнендәгеләр яратмый, аның белән аралашмаска тырышалар, гадәттә, андыйлар икейөзле була. Шуңа да тәкәббер кешеләрнең, гомумән, дуслары булмый. Димәк, бу очракта да начар сыйфатыннан кеше үзе беренче булып зыян күрә. Шул ук вакытта аның тирә-ягында булган кешеләр дә моннан зыян күрә. Ир кешенең тар күңеллелегеннән хатыны зыян күрә. Хатынның тар күңеллелегеннән – ире, балалары. Күршеләре зыян күрә, туганнары, дуслары, якыннары. Хезмәттәшләре дә зыян күрә. Онытырга ярамый: синең үзеңә зыян китергән әйбер башкаларга да зыян китерәчәк. Әмма без, һичшиксез, бер әйберне аңларга тиеш: начар әхлак, начар холык, теләсә нинди начар сыйфат, беренче чиратта, әлбәттә, кешенең үзенә каршы килеп чыга. Чөнки ул аның өчен савап алмый, бу аңа гөнаһ булып кына языла. Һәм шул гөнаһ кыямәттә аны тәмугка алып керергә мөмкин. 

Теләгән очракта бу сыйфатыннан кеше котыла аламы?
– Әлбәттә, котыла ала. Аллаһы Тәгалә: «Без кешеләрнең күңелләрен ачабыз», – ди. Күңелен ачканнан соң кеше иманга, дингә килә. Иманга, дингә килә алмаганнарның күңелләре ябык була – алар тар күңелле булып кала. Акылы белән Аллаһы Тәгаләнең, диннең дөрес сүзләр сөйләгәнен бөтен кеше аңлый, әмма йөрәгенә кертә алмый – күңеле, йөрәге ябык бит. Күңеле ачылгач, киңәйгәч исә хак, матур сүзне, дөреслекне кабул итә башлый. Үз чиратында үзе дә шушы хаклыкны, дөреслекне таратырга тырыша. Шуңа күрә тар күңеллелектән котылу өчен, беренче чиратта, моны Аллаһы Тәгаләдән сорарга кирәк. Аннан – үзеңдә булган шушы начар сыйфатларны бетерергә тырышырга. Ә әлеге сыйфатлардан арыну өчен безгә дин генә ярдәм итә ала. Әйтик, саранлыктан болай гына арынып булмый. Кешегә: «Саран булма», – дип күпме генә әйтеп торсаң да, уңай нәтиҗәгә ирешә алмыйсың. Үз малыңны кемгәдер бүлеп бирү бик авыр – акыл моны гел тыя. «Бирмә, югыйсә үзеңдә азая. Нинди ният, нинди максат белән син аны кешегә бирергә тиешсең әле?» – ди. 
Яки икенче мисал: бөтен кеше дә үзен башкалардан өстенрәк итеп тоярга тырыша. Әгәр дин булмаса, син үзеңне, чыннан да, тәкәбберләнеп, өстенрәк тоярга мөмкинсең. Башка сыйфатлар да шулай. Коръән аятьләре, хәдисләр, динебез кешенең сыйфатларын үзгәртергә ярдәм итә, аны урынына куя – тирә-якка һәм үз-үзенә дөрес итеп карарга өйрәтә. Шуңа күрә үз-үзен үзгәртер өчен динне кулланса, кеше киң күңелле була ала дип әйтәбез. Ләкин бу урында сорау туа: диннән ерак кешеләр дә киң күңелле булырга мөмкин бит. Алар бар, алар күп. Бу очракта нәселендәге күркәм кешеләрнең – ата-бабаларының аңа күчкән сыйфатлары ярдәмгә килә. Яки кемнеңдер (туганнарының, әби-бабаларының) кылган догасы. Шуңа күрә динсез кешене тар күңелле дип әйтә алмыйбыз. Ләкин шул ук вакытта әгәр кеше диндә булмаса, динне аңламаса, динне кабул итәргә теләмәсә, ул барыбер тар күңелле булып санала. Ягъни кешеләргә карата киң күңелле булса да, үзенә карата тар күңелле булып кала. Үзенә җәннәт, үлгәннән соң рәхәт тормыш теләми. Аллаһы Тәгаләне юк дип әйтеп, шулай ук үзенең тар күңелле икәнен күрсәтә. Менә шуңа күрә тар күңеллелекне икегә бүләргә була: кешеләргә карата һәм дингә карата. Иң киң күңелле кеше – ул Аллаһы Тәгаләгә дә, кешеләргә карата да киң күңеллелеккә ия булган кеше. Әгәр икесенең берсе җитми икән, ул ярым киң күңелле генә була. 

Фото: https://pixabay.com

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • «Мин синең иреңне бәхетле итәм...» Тормышның яңа борылышында үзебезне нәрсә көткәнен без беркайчан белмибез. Уйламаган җирдән аякка уралган ниндидер борчулармы, әллә бөтенләй көтмәгән сөенечләрме? Тормыш борылышлары безне күкләрдән җиргә төшерә ала. Ә кайчак – киресенчә: бәхетсезлегең бәхет юлына бер адым гына булуын аңлата. Чүпрәле районының «Туган як» газетасы баш мөхәррире Резидә Җамалтдинова һәм аның ире Рамилнең очрашу, танышу, кавышу тарихы – шуңа бер мисал. Ачыктан-ачык сөйләшәбез.
    7198
    7
    66
  • «Хатының кайда – син шунда бул, тормышны бергә тартыгыз» «Тәгәри китте йомгагым, күрмәдегезме, агайлар», – ди Гөлчәчәк татар халык әкиятендә. Гомер йомгагын сүтә-сүтә, көннәр, айлар, еллар үтә... Адәм баласы әллә кайда – офыклар артында көтеп торган бәхетне эзләп бара да бара... Үткәнебезне – бар иткән, киләчәгебезгә нигез салган бүгенгебезне сизми дә калабыз. Мин бүгенгем белән бәхетле!
    4473
    0
    43
  • Өмет белән алга карап яшәргә әнкәйдән өйрәндем 1981 ел. Булачак кайнанам белән мин Казан тимер юл вокзалында таныштым. Төнге сәгать 11 дә! «Төнлә белән беренче тапкыр кайнанаң белән кайнатаңны күрергә вокзалга төшәчәксең», – дисәләр, һич ышанмас идем.
    2945
    4
    36
  • Гомер бер генә килә  Балалары икәү булса да, әниләре янына килергә ашыкмыйлар, эшләре бик тыгыз, ахры. Рафига апа ике учын янәшә куеп гел дога укый, Аллаhы Тәгаләдән җиңел үлем сорап ялвара.  Ул Галиягә үз тормышын сөйләп бирде инде: «Балаларым минем үлемемне телиләр инде. Мин киткәч, алар арасында фатир өчен тавыш-гауга чыгар инде. Карт кеше кемгә кирәк».
    4851
    0
    36
  • Үтмә, гомер, заяга! Хатынын һәр баганага көнләвенең урынсыз гына түгел, ә тормышларын җимерүче, бер-берсеннән читләтүче гамәл икәнлеген, кызганыч, Гамил һич кенә дә аңларга теләми...
    9641
    6
    35
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 1 декабрь 2022 - 21:27
    Без имени
    Баланын этисе бардыр бит? Этисе дэ алгаласын бакчадан, уйнатсын, саф хавалар суларга алып чыксын. Ник эни тиеш дип белэсез? Ул узенекен устереп, кеше иткэн инде, житэр ана. Олы яшьтэ, башны кутэрмичэ, бала карап булмый да эле, арыта да. Узегез тапкансыз, узегез устерегез! Алла сабырлык хэм ярдэмен бирсен. Бала устеру жинел дигэн кеше юк эле, аны бит уйнатып, ашату, юындыру гына тугел, тэрбия бирергэ дэ кирэк.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 21:15
    Без имени
    Белмим, мин дэ баланы берузем тарбиялим, эни эти икенче шэхэрдэ торалар, Бер булышучым да юк, куршедэн башка, элдэ Аллага шокер ул бар, баланы иртэн торып мэктэпкэ озата (1класс), мин эшкэ БИК иртэ китэм, дэрес беткэч подъездда каршы алып квартирага кертеп, ашарга жылытып бирэ. Свидание га йорергэ уемда да юк, даже не представляю как это. Куршемэ озын гомер сэлэмэтлек телим, элдэ ул бар. Бала усэ ул, Гомер буе бэлэкэй булмый, Шуна элеге вакытта баланы карау минем очен важнее всяких свиданий и личной жизни.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 16:39
    Без имени
    Баштан утте, килмэгэн туганы калды микэн, торыргада. Йэ эйтмичэ килеп керэлэр иде. Аннары зарланганнарын ишеттемдэ. Берегезнедэ чакырып китермэдем, уземнен сезгэ барып торганым юк дидем. Мэжбури тотмыйм узегез килэсез дидем. Тоже бер булмэле иде. Хэзер килэсэлэрдэ китэлэр. Эле аларча булырга тиеш. Булмый гына торсын эле.
    Иремнең туганнары...
  • 1 декабрь 2022 - 10:43
    Без имени
    Котлыйбыз! Яшьлэр безнен килэчэгебез
    «Яңа йолдыз»да яңа җиңүче!
  • 1 декабрь 2022 - 09:35
    Без имени
    Бик кызыклы ,эчтелекле язма.
    Тау артында таулар бар
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда