Никах

Мәһәр бирелмәгән булса, никах дөрес дип саналамы?
– Никахның үзенең шартлары бар. Аның төп шарты – ике якның шушы никахка риза булуы. Кыз да, егет тә риза булса гына никах дөрес дип санала. Динебез белән якыннан таныш булмаган кешеләрдә: «Исламда кызның ризалыгыннан башка да кияүгә бирү бар», – дигән бер хорафат яши. Алар тирәнтен ялгыша. Шәригать буенча, кыз ризалыгыннан башка укылган никах берничек тә дөрес саналмый. Егет моңа каршы булса – шулай ук. Кызның әтисе генә риза булып, кыз үзе каршы төшсә дә, Аллаһы Тәгалә каршында бу никах шулай ук дөрес дип саналмый. Әйткәнемчә, никахның төп шарты – ризалык. Шушы ризалыкка өстәлә торган кайбер шартлар да бар, шуларның берсе – мәһәр бирү. Мәһәр – кыз ягыннан, аның әтисе тарафыннан алдан сөйләшенеп билгеләнгән кыйммәтле бер бүләк. Матди кыйммәте булган, сатып алына торган әйбер турында сүз бара. Бу – акча да булырга мөмкин, ювелир эшләнмәләр дә, затлы кием-салым да... Аның уртача бәясе шәригать буенча 500–600 мең тирәсе килеп чыга. Пәйгамбәребез вакытындагы акчалар белән исәпләгәндә бу. Шуңа күрә бүгенге кияүләр кәләшләренә бирә торган мәһәр бик кечкенә ул. 10–15 мең сумга алган бүләк – символик бер бүләк кенә. Ләкин шулай булса да, ул мәһәрлек төшенчәсенә туры килә.
Мәһәрнең иң кечкенәсе – тимер йөзек булырга мөмкин. Әгәр бәясе аннан да кимрәк икән, ул инде мәһәр дип саналмый. Ләкин элек тимер йөзек тә кыйммәт йөргән – бүгенге акча белән 4–5 мең тирәсе торган. Бүген бездә дә, шәригать буенча, мәһәр кимендә шул бәя булырга тиеш дип билгеләнгән. Уртачасы, әйткәнем-чә, 500–600 мең тирәсе тора. Максималь бәясенең исә чиге юк: кыз никадәр сорый – шуның кадәр була ала. Һәм егет, мөмкинлеге бар икән, ризалашып, моны бирергә тиеш. Риза булмаса: «Бу кадәр мәһәрне түли алмыйм, әйдә, кимет», – дип әйтергә мөмкин. Кыз ягы киметергә ризалашмаса, егет өйләнә алмый. Егет: «Мин сиңа соңрак бирәм», – дип әйтә ала: мәһәрне берьюлы түгел, ә тора-бара, әкренләп – аз-азлап түләргә дә тәкъ-дим итүе мөмкин. Бер ел, ике ел яки ун ел эчендә. Бу очракта әлеге шартка, ягъни рассрочкага инде кызның әтисенең ризалыгы кирәк булачак. 
Әгәр дә өйләнешкән вакытта мәһәр билгеләнмәгән булса, кыз соңыннан: «Син миңа мәһәр бир», – дип, үзе әйтергә мөмкин. Бу вакытта уртача мәһәр генә бирелергә тиеш. Монда инде кыз: «Миңа шуның кадәр мәһәр бир», – дип билгели алмый. Әгәр совет чорында – мәһәрнең ни икәнен дә белмәгән заманда өйләнешкән парлар булса, ир кеше аны хәзер булса да бирергә тиеш. Мәһәр – аның өстендәге бурыч булып санала. Әгәр ир кеше мәһәрне бирмичә үлеп китсә, аның малыннан башта шушы мәһәр түләнә. Аннан соң гына аның мирас малы туганнар, якыннар арасында бүленә. 

Хисләрне яңарту өчен генә кабат никах укыту ярыймы?
– Никах – ул искерә торган әйбер түгел. Никах яңарту дигән әйбер шәригатьтә, гомумән, юк. Ләкин кайбер парлар никахларын яңарталар. Никах укытуның бернинди зыяны юк. Гөнаһысы да юк. Бу очракта мәһәр бирү мәҗбүри була алмый. Ул – символик рәвештә генә уза торган чара. Шуңа күрә ир кеше теләсә – бүләк бирә, теләмәсә – юк: монда инде барысы да аның үзеннән генә тора. 

Ир-ат исерек килеш хатынына «талак» дисә, ә соңыннан моны үзе хәтерләмәсә, аларның никахы юкка чыккан дип саналамы? 
– Аллаһы Тәгалә үзе рөхсәт иткән гамәлләрнең иң яратмаганы – талак мәсьәләсе. Ул – аерылышу дигәнне аңлата. Гаилә бәхетле булсын өчен мәхәббәт һәм бер-береңә ихтирам кирәк, ә аларны саклау ир белән хатынның үз кулында. 
Гадәттә, исерек кешенең әйткән сүзләре, төзегән килешүләре шәригать буенча дөрес дип саналмый. Монда барысы да казыйдан тора – ул ничек хәл итә. Әгәр ир-ат бик еш эчеп йөрсә һәм эчкән саен бу сүзләрне кабатлый торган булса, казый аларны аерылу сүзе итеп тә танырга мөмкин. Әмма ир әллә нигә бер генә исергән, һәм шул вакыт аның теленнән бу сүзләр ычкынган икән, казый аларны игътибарга алмаска да мөмкин. «Талак» сүзен ачу килгәндә генә түгел, уйнап-шаярып та әйтергә ярамый. Хәрефләрне бутап, әйтик, «калак» урынына «талак» дигән очракта та ир белән хатын инде аерылган булып санала. Син инде хатыныңны тәүбә итеп тә, сәдака биреп тә кире кайтарып ала алмыйсың. Ул хәзер чит-ят иргә кияүгә чыгарга тиеш һәм аннан аерылып кайтса гына, аңа кире өйләнергә мөмкин.
Шәригать буенча, шушы сүзне әйтеп булганын туксанынчы елларда күп кенә ирләр белеп алды бездә. «Карале, шушылай дип әйтсәң, хатын аерылган дип санала икән бит», – дип, уйнап кына хатыннарына бу сүзне әйттеләр дә. Алар инде Аллаһы Тәгалә каршында ир белән хатын түгел. Кайчак мәчеткә киләләр дә: «Ачулы чагым иде, хатынга өч тапкыр «талак», дип әйттем, хәзер нишләргә?» – диләр. Менә ни өчен ачу чыкканда да дәшми тору хәерлерәк. Ачу узар ул, ә аралар инде өзелгән булыр... Шайтан коткысына бирелеп, «талак» дигән хәтәр сүзне кабатламаска гына тырышырга кирәк.

Татар хатын-кызлары өчен кызыклы язмаларны Сөембикә Telegram-каналында укыгыз


Ошый
Поделиться:
Комментарийлар (0)
Cимвол калды:
Хәзер укыйлар
  • «Мин синең иреңне бәхетле итәм...» Тормышның яңа борылышында үзебезне нәрсә көткәнен без беркайчан белмибез. Уйламаган җирдән аякка уралган ниндидер борчулармы, әллә бөтенләй көтмәгән сөенечләрме? Тормыш борылышлары безне күкләрдән җиргә төшерә ала. Ә кайчак – киресенчә: бәхетсезлегең бәхет юлына бер адым гына булуын аңлата. Чүпрәле районының «Туган як» газетасы баш мөхәррире Резидә Җамалтдинова һәм аның ире Рамилнең очрашу, танышу, кавышу тарихы – шуңа бер мисал. Ачыктан-ачык сөйләшәбез.
    7197
    7
    66
  • «Хатының кайда – син шунда бул, тормышны бергә тартыгыз» «Тәгәри китте йомгагым, күрмәдегезме, агайлар», – ди Гөлчәчәк татар халык әкиятендә. Гомер йомгагын сүтә-сүтә, көннәр, айлар, еллар үтә... Адәм баласы әллә кайда – офыклар артында көтеп торган бәхетне эзләп бара да бара... Үткәнебезне – бар иткән, киләчәгебезгә нигез салган бүгенгебезне сизми дә калабыз. Мин бүгенгем белән бәхетле!
    4473
    0
    43
  • Өмет белән алга карап яшәргә әнкәйдән өйрәндем 1981 ел. Булачак кайнанам белән мин Казан тимер юл вокзалында таныштым. Төнге сәгать 11 дә! «Төнлә белән беренче тапкыр кайнанаң белән кайнатаңны күрергә вокзалга төшәчәксең», – дисәләр, һич ышанмас идем.
    2944
    4
    36
  • Гомер бер генә килә  Балалары икәү булса да, әниләре янына килергә ашыкмыйлар, эшләре бик тыгыз, ахры. Рафига апа ике учын янәшә куеп гел дога укый, Аллаhы Тәгаләдән җиңел үлем сорап ялвара.  Ул Галиягә үз тормышын сөйләп бирде инде: «Балаларым минем үлемемне телиләр инде. Мин киткәч, алар арасында фатир өчен тавыш-гауга чыгар инде. Карт кеше кемгә кирәк».
    4847
    0
    36
  • Үтмә, гомер, заяга! Хатынын һәр баганага көнләвенең урынсыз гына түгел, ә тормышларын җимерүче, бер-берсеннән читләтүче гамәл икәнлеген, кызганыч, Гамил һич кенә дә аңларга теләми...
    9640
    6
    35
Реклама
Соңгы комментарийлар
  • 1 декабрь 2022 - 21:27
    Без имени
    Баланын этисе бардыр бит? Этисе дэ алгаласын бакчадан, уйнатсын, саф хавалар суларга алып чыксын. Ник эни тиеш дип белэсез? Ул узенекен устереп, кеше иткэн инде, житэр ана. Олы яшьтэ, башны кутэрмичэ, бала карап булмый да эле, арыта да. Узегез тапкансыз, узегез устерегез! Алла сабырлык хэм ярдэмен бирсен. Бала устеру жинел дигэн кеше юк эле, аны бит уйнатып, ашату, юындыру гына тугел, тэрбия бирергэ дэ кирэк.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 21:15
    Без имени
    Белмим, мин дэ баланы берузем тарбиялим, эни эти икенче шэхэрдэ торалар, Бер булышучым да юк, куршедэн башка, элдэ Аллага шокер ул бар, баланы иртэн торып мэктэпкэ озата (1класс), мин эшкэ БИК иртэ китэм, дэрес беткэч подъездда каршы алып квартирага кертеп, ашарга жылытып бирэ. Свидание га йорергэ уемда да юк, даже не представляю как это. Куршемэ озын гомер сэлэмэтлек телим, элдэ ул бар. Бала усэ ул, Гомер буе бэлэкэй булмый, Шуна элеге вакытта баланы карау минем очен важнее всяких свиданий и личной жизни.
    Әни шәхси тормышын төзи, мин җәфаланам
  • 1 декабрь 2022 - 16:39
    Без имени
    Баштан утте, килмэгэн туганы калды микэн, торыргада. Йэ эйтмичэ килеп керэлэр иде. Аннары зарланганнарын ишеттемдэ. Берегезнедэ чакырып китермэдем, уземнен сезгэ барып торганым юк дидем. Мэжбури тотмыйм узегез килэсез дидем. Тоже бер булмэле иде. Хэзер килэсэлэрдэ китэлэр. Эле аларча булырга тиеш. Булмый гына торсын эле.
    Иремнең туганнары...
  • 1 декабрь 2022 - 10:43
    Без имени
    Котлыйбыз! Яшьлэр безнен килэчэгебез
    «Яңа йолдыз»да яңа җиңүче!
  • 1 декабрь 2022 - 09:35
    Без имени
    Бик кызыклы ,эчтелекле язма.
    Тау артында таулар бар
Реклама
«Татар мамык шәле» бренды нәрсә ул?
«Татар гаиләсе / үрнәк алыгыз»
«Азат хатын» күргәзмәсе – Кабан күле буенда
«Сөембикә»нең яңа саны һәм... балчык
Әлфия Миңнуллина: «Әни Казанга яланаяклы кыз булып килгән иде, яланаяк мәңгелеккә китеп бара...»
Фарфор буенча рәссам Римма Газалиеваның шәхси күргәзмәсе
Укучыга таба яңа адым: «Сөембикә»нең февраль санын тәкъдим иттек 
Венера Ганиеваның ире, тавыш режиссеры Камил Фәйзрахмановны соңгы юлга озату
Беренче дулкын. Өмет, курку, хисләр
Татарстан журналистикасы тарихы – фотоларда